VAN MỘT CHIỀU MÁY NÉN KHÍ: THÔNG SỐ, PHÂN LOẠI & HỎI ĐÁP KỸ THUẬT
Van một chiều máy nén khí (Check Valve / Non-Return Valve) là cơ cấu van tự động chỉ cho phép khí nén hoặc dầu bôi trơn di chuyển theo một hướng duy nhất và chặn đứng dòng chảy ngược lại. Thiết bị đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ đầu nén khỏi áp lực dội ngược từ bình chứa khí khi dừng máy, hỗ trợ khởi động không tải đối với máy nén khí piston và đảm bảo chu trình tuần hoàn hồi dầu khép kín của máy nén khí trục vít.
I. 3 ỨNG DỤNG & CÔNG NĂNG CỦA VAN MỘT CHIỀU MÁY NÉN KHÍ
1. Chặn khí nén trào ngược bảo vệ đầu nén
Khi máy nén khí tạm dừng hoạt động hoặc chuyển sang chế độ không tải, áp suất khí nén trong bình tích áp vẫn rất lớn (7 – 8 Bar). Van một chiều sẽ đóng sập đĩa chặn lại ngay lập tức để chặn không cho lượng khí nén áp lực cao này dội ngược trở lại buồng nén, ngăn chặn sự cố quay ngược trục vít hoặc hỏng hóc cơ cấu piston.
2. Hỗ trợ chu trình khởi động không tải nhẹ nhàng
Đối với máy nén khí piston, van một chiều chữ L lắp gá ngay tại cổ vào bình tích. Van giữ áp của bình chứa riêng biệt, cho phép rơ le áp suất xả sạch lượng khí nén tồn đọng trong đoạn ống đồng từ đầu nén đến bình về 0 Bar. Nhờ đó, động cơ chính khởi động trong trạng thái hoàn toàn nhẹ tải, không bị quá dòng nhảy aptomat khởi động.
3. Đảm bảo chu trình hồi dầu một chiều sạch sẽ
Trong máy nén khí trục vít, van một chiều hồi dầu (van một chiều ghim gá ống đồng nhỏ) lắp trên đường hồi dầu từ đáy lọc tách dầu về buồng hút đầu nén. Van chỉ cho dầu đã được lọc sạch chảy một chiều vào buồng nén và chặn đứng luồng khí áp lực cao từ buồng nén thổi ngược lại phá hủy cấu trúc màng lọc tách dầu.
II. PHÂN LOẠI CÁC DÒNG VAN MỘT CHIỀU KHÍ NÉN PHỔ BIẾN
- Van một chiều dạng chữ L (Piston check valve): Dòng van bằng đồng chuyên dùng cho máy nén khí piston. Thiết kế ren góc vuông chữ L gồm 3 cổng ren kết nối: Cổng ren nối ống đồng đầu nén, Cổng ren lắp cổ bình tích và Cổng ren nhỏ nối ống xả tải phi 6mm của rơ le áp suất.
- Van một chiều đường ống lắp ren / bích (In-line Spring-loaded Check Valve): Dạng hình trụ tròn chứa lò xo và đĩa đệm chặn bên trong, lắp nối tiếp trên đường ống dẫn khí nén chính của máy nén khí trục vít để bảo vệ toàn hệ thống.
- Van một chiều hồi dầu đầu nén (Oil Return Check Valve): Kích thước siêu nhỏ, thường làm bằng đồng thau hoặc tích hợp kính thăm dầu hồi, lắp trên đường ống đồng nhỏ phi 6mm hoặc phi 8mm của hệ thống máy nén khí trục vít.
III. BẢNG THÔNG SỐ KỸ THUẬT VAN MỘT CHIỀU TIÊU CHUẨN
| Dòng van một chiều | Mã sản phẩm tiêu biểu | Kích thước ren nối nhanh | Áp suất mở van (Cracking) | Vật liệu đúc thân van |
|---|---|---|---|---|
| Van chữ L máy Piston | Chữ L ren 21 – 27 – 34 mm | Ren G1/2″ x G3/4″ x G1/8″ xả tải | Áp cực nhỏ (< 0.1 Bar) | Đồng thau đúc / Hợp kim kẽm |
| Van lò xo đường ống | Van một chiều ren ống hơi | G1/2″ (Phi 21) đến G2″ (Phi 60) | 0.1 Bar đến 0.2 Bar | Đồng thau / Inox 304 chịu lực |
| Van hồi dầu trục vít | Van hồi dầu phi 6, phi 8 | Nối nhanh ống hơi phi 6, 8 | Áp siêu nhẹ để hút dầu dễ | Đồng thau / Kèm kính thăm dầu |
IV. HỎI ĐÁP KỸ THUẬT (Q&A) VỀ VAN MỘT CHIỀU KHÍ NÉN
Đây là dấu hiệu kinh điển cho biết van một chiều chữ L ở cổ bình chứa bị hỏng kẹt hoặc bị hở gioăng đĩa chặn. Khi máy dừng, khí nén từ bình chứa rò ngược qua van một chiều, chảy ngược về đoạn ống đồng và thoát ra ngoài qua van xả tải của rơ le. Khắc phục bằng cách tháo nắp van một chiều để vệ sinh đĩa cao su bên trong hoặc thay thế lò xo đệm mới.
Van một chiều hồi dầu bắt buộc phải được lắp đúng chiều mũi tên hướng về phía đầu nén. Nếu lắp ngược, khí nén áp cao từ đầu nén sẽ bị chặn lại nhưng đồng thời cũng ngăn hoàn toàn dầu đã tách từ lọc tách chảy về đầu nén. Hậu quả là lượng dầu này tích tụ lại và đi thẳng theo đường khí nén ra ngoài, làm máy nén khí bị hao hụt dầu cực kỳ nhanh và khí nén đầu ra bị lẫn rất nhiều dầu nhớt.
Hiện tượng này gọi là “rung lắc đĩa van” (valve chatter), thường xảy ra ở van một chiều dạng lá lật (swing check) nếu lưu lượng khí nén đi qua van nhỏ hơn công suất định mức của van, hoặc do lò xo của van một chiều dạng lò xo bị yếu đi sau thời gian dài chịu nhiệt độ nóng làm đĩa van đóng mở liên tục không dứt khoát.
Van một chiều lò xo được ưu tiên dùng trong hệ thống khí nén vì van có lực lò xo hỗ trợ đóng sập cực nhanh ngay khi dòng khí đảo chiều, ngăn ngừa hiệu quả hiện tượng búa hơi (air hammer) và có thể lắp đặt ở mọi hướng. Van một chiều lá lật lực cản dòng nhỏ hơn nhưng đóng chậm hơn và bắt buộc phải lắp đặt theo phương ngang hoặc phương thẳng đứng hướng lên.
Ngoài sự cố nguồn điện, lỗi cơ học hàng đầu là van một chiều chữ L bị kẹt đóng hoàn toàn không mở cửa xả vào bình hơi được, hoặc van xả tải của rơ le bị hỏng không xả áp đoạn ống đồng về 0 Bar lúc khởi động, ép đầu nén piston phải nén đè trực tiếp lên lượng khí nén áp lực cao có sẵn trong ống dẫn.
Khuyến nghị kiểm tra bảo dưỡng van một chiều định kỳ mỗi 8.000 giờ chạy máy hoặc 1 năm một lần. Cần tháo rời kiểm tra đệm gioăng cao su đĩa van (nếu bị lún mòn hoặc chai cứng cần thay mới) và kiểm tra lực căng hồi vị của lò xo để đảm bảo khả năng đóng chặt tức thì.
